“คลิปการ์ตูนแอนิเมชันการสร้างเสริมความเข้มแข็งในครอบครัว”
บทสัมภาษณ์ : ศาสตราจารย์ ดร.อาภาพร เผ่าวัฒนา
อาจารย์ประจำภาควิชาการพยาบาลสาธารณสุข คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
นวัตกรรมสื่อสร้างครอบครัวเข้มแข็ง จากงานวิจัยสู่แอนิเมชัน เกม และ Mobile Web Application เพื่อพ่อแม่ยุคใหม่
ในยุคที่สังคมเปลี่ยนแปลง การเลี้ยงดูลูกวัยรุ่นกลายเป็นเรื่องท้าทายสำหรับหลายครอบครัว โดยเฉพาะประเด็นเรื่อง “การสื่อสารภายในครอบครัว” และ “พฤติกรรมเสี่ยงทางเพศของวัยรุ่น” ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของงานวิจัยที่ต่อยอดสู่การสร้างสื่อการเรียนรู้รูปแบบใหม่ ทั้งคลิปการ์ตูนแอนิเมชัน อินโฟกราฟิก เกม และ Mobile Web Application เพื่อช่วยให้พ่อแม่สามารถสื่อสารกับลูกได้อย่างเหมาะสม เริ่มได้ตั้งแต่ลูกเป็นวัยเด็ก อายุประมาณ 5 – 6 ขวบ วัยที่สามารถเริ่มรับฟังและสื่อสารรู้เรื่อง เพื่อสร้างบรรยากาศและสัมพันธภาพที่ดีภายในครอบครัวให้เข้มแข็งมากยิ่งขึ้น
โดยเริ่มต้นจากการศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศของวัยรุ่น จึงพบว่า การแก้ปัญหาโดยมุ่งเน้นเฉพาะตัวเด็กเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ แต่ “ครอบครัว” และ “โรงเรียน” เป็นอีกปัจจัยสำคัญที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมของวัยรุ่นอย่างมาก โดยเฉพาะการสื่อสารภายในบ้าน ซึ่งถือเป็นหัวใจสำคัญของความเข้มแข็งในครอบครัว
ทีมนักวิจัยจึงลงพื้นที่ศึกษาชุมชนในกรุงเทพมหานคร เพื่อค้นหาความหมายของคำว่า “ครอบครัวเข้มแข็ง” ผ่านมุมมองของพ่อแม่และลูกวัยรุ่น พบว่า ครอบครัวเข้มแข็งประกอบด้วยหลายองค์ประกอบ ได้แก่ ความสัมพันธ์ที่ดีภายในบ้าน การควบคุมอารมณ์ของพ่อแม่ การกำกับดูแลลูกอย่างเหมาะสม การสื่อสารที่เปิดกว้าง รวมถึงการไม่มีความรุนแรงในครอบครัว
จากข้อมูลดังกล่าว
ทีมวิจัยจึงนำประเด็นสำคัญมาพัฒนาเป็น “คลิปแอนิเมชันสั้น” ที่ถ่ายทอดสถานการณ์จริงภายในครอบครัว โดยใช้ตัวการ์ตูนเป็นสื่อกลาง เพื่อให้พ่อแม่เข้าถึงเนื้อหาได้ง่าย เข้าใจง่าย และสามารถนำไปปรับใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน คลิปแต่ละตอนมีความยาวสั้น กระชับ และแบ่งเป็นหัวข้อ เช่น การสร้างสัมพันธภาพในครอบครัว เทคนิคการสื่อสารกับลูกวัยรุ่น การกำหนดกฎกติกาภายในบ้าน และวิธีจัดการอารมณ์ของผู้ปกครอง
ในช่วงสถานการณ์โควิด-19 ที่ไม่สามารถจัดกิจกรรมแบบพบหน้าได้ ทีมวิจัยจึงต่อยอดพัฒนาเนื้อหาเข้าสู่ระบบ Line Official Account และ Mobile Web Application เพื่อให้ครอบครัวสามารถเรียนรู้ได้ทุกที่ทุกเวลา โดยผู้ใช้งานจะได้รับคลิปเรียนรู้เป็นลำดับ พร้อมแบบทดสอบสั้น ๆ เพื่อประเมินความเข้าใจหลังรับชม
ผลการประเมินจากงานวิจัยพบว่า ครอบครัวที่เข้าร่วมใช้งาน Mobile Web Application มีแนวโน้ม “ความเข้มแข็งของครอบครัว” ดีขึ้น รวมถึงผู้ปกครองมีพฤติกรรมการดูแลลูกวัยรุ่นที่เหมาะสมมากขึ้น แม้ว่าบางด้าน เช่น การรับมือกับปัญหาหรือสถานการณ์ยากลำบาก อาจยังต้องการการพัฒนาเพิ่มเติมก็ตาม
นอกจากนี้ ทีมวิจัยยังได้พัฒนานวัตกรรมต่อยอดในรูปแบบ “เกม Luv and Learn” ซึ่งนำเนื้อหาจากคลิปแอนิเมชันมาสร้างเป็นเกมจำลองสถานการณ์ ให้ผู้เล่นสวมบทบาทเป็นพ่อแม่หรือลูก และเลือกวิธีตอบสนองต่อสถานการณ์ต่าง ๆ ภายในครอบครัว เพื่อเรียนรู้การสื่อสารและการตัดสินใจอย่างเหมาะสมผ่านกระบวนการเล่นเกม
อีกหนึ่งจุดเด่นของโครงการ คือการพัฒนาสื่อสำหรับเด็กและวัยรุ่น และ พ่อแม่ผู้ปกครองโดยเฉพาะในรูปแบบ “Infographic หรือ Clip รูปแบบ How-to” ที่นำเสนอข้อมูลสั้น กระชับ และเข้าใจง่าย ตอบโจทย์พฤติกรรมการเรียนรู้ในยุคปัจจุบันที่ต้องการข้อมูลรวดเร็วและนำไปใช้ได้จริง
แม้ปัจจุบันระบบยังอยู่ระหว่างการสรุปรายงานวิจัย แต่ทีมผู้พัฒนามีเป้าหมายที่จะเผยแพร่สื่อทั้งหมดให้หน่วยงาน โรงเรียน และสังคมสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ฟรีในอนาคต เพื่อส่งเสริมการป้องกันปัญหาในวัยรุ่น และสร้างรากฐาน “ครอบครัวเข้มแข็ง” ให้เกิดขึ้นอย่างยั่งยืนในสังคมไทย
