“ต้นทุนการจัดบริการ”
บทสัมภาษณ์ : อาจารย์ ดร.อุทุมพร วงษ์ศิลป์
อาจารย์ประจำภาควิชาบริหารงานสาธารณสุข คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
อาจารย์ผู้มีความเชี่ยวชาญด้านการบริหารจัดการการเงินโรงพยาบาลและการวิเคราะห์ต้นทุน
สำหรับ อาจารย์ ดร.อุทุมพร วงษ์ศิลป์ การทำวิจัยไม่ได้เริ่มต้นจากความต้องการสร้างชื่อเสียงหรือได้รับรางวัล แต่เริ่มจากความสนใจในการทำความเข้าใจปัญหาของระบบสุขภาพผ่านข้อมูลที่ถูกต้องและตรวจสอบได้ ความชื่นชอบในงานวิชาการ ประกอบกับโอกาสในการทำงานร่วมกับผู้เชี่ยวชาญทั้งในและต่างประเทศ ทำให้เกิดการเรียนรู้และสั่งสมประสบการณ์อย่างต่อเนื่อง จนกลายเป็นเส้นทางการทำงานวิจัยที่ยึดโยงอยู่กับการแก้ปัญหาจริงของระบบบริการสุขภาพ
ตลอดระยะเวลาหลายปีที่ผ่านมา ได้มีโอกาสลงพื้นที่เก็บข้อมูล ศึกษาระบบงานของโรงพยาบาล และทำงานร่วมกับบุคลากรในหลายระดับ ตั้งแต่ผู้ปฏิบัติงานจนถึงผู้บริหาร ทำให้ได้เห็นว่าหลายปัญหาของระบบสุขภาพ โดยเฉพาะด้านการเงินการคลัง จำเป็นต้องอาศัยข้อมูลที่ถูกต้องและน่าเชื่อถือเป็นพื้นฐานในการตัดสินใจ การศึกษาต้นทุนการจัดบริการจึงเป็นประเด็นที่ให้ความสำคัญและดำเนินการศึกษาอย่างต่อเนื่องมากว่า 15 ปี
จุดเริ่มต้นของงานวิจัยด้านต้นทุนเกิดขึ้นจากการศึกษาต้นทุนการจัดบริการของโรงเรียนแพทย์ เพื่อสะท้อนต้นทุนที่แท้จริงของการให้บริการและเปรียบเทียบกับรายได้ที่ได้รับ จากนั้นได้ขยายการศึกษาไปสู่ประเด็นที่หลากหลาย ทั้งการดูแลระยะยาว สิทธิประโยชน์สำหรับผู้มีภาวะพึ่งพิง การปรับอัตราการจ่ายค่ารักษาพยาบาลภายใต้ระบบสวัสดิการรักษาพยาบาลข้าราชการ การพัฒนาระบบการจ่ายชดเชยของประกันสังคม รวมถึงการศึกษาต้นทุนของโครงการส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรค
ผลงานวิจัยจำนวนหนึ่งถูกนำไปใช้ประกอบการตัดสินใจเชิงนโยบายของหน่วยงานด้านสุขภาพของประเทศ ขณะเดียวกันหลายองค์กรได้นำผลการศึกษาไปใช้ในการบริหารจัดการภายใน ทั้งการควบคุมค่าใช้จ่าย การจัดสรรทรัพยากร และการกำหนดอัตราค่าบริการให้เหมาะสมกับบริบทขององค์กร
จากประสบการณ์การทำงานร่วมกับโรงพยาบาลและหน่วยงานด้านสุขภาพจำนวนมาก ทำให้เห็นว่าปัญหาสภาพคล่องทางการเงินของสถานพยาบาลไม่ได้เกิดจากปัจจัยใดปัจจัยหนึ่งเพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลจากความซับซ้อนของระบบ ทั้งด้านรายได้ ค่าใช้จ่าย โครงสร้างประชากร การบริหารจัดการ และระบบการจ่ายชดเชย ด้วยเหตุนี้ ข้อมูลต้นทุนที่สะท้อนต้นทุนจริงจึงมีความสำคัญ เพราะช่วยให้ทุกฝ่ายมองเห็นข้อเท็จจริงชุดเดียวกัน และสามารถร่วมกันหาแนวทางพัฒนาระบบบริการสุขภาพได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น
เมื่อเข้ามาปฏิบัติหน้าที่อาจารย์ประจำภาควิชาบริหารงานสาธารณสุข คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล จึงพยายามถ่ายทอดองค์ความรู้และประสบการณ์ที่สั่งสมมาสู่บุคลากรในระบบสุขภาพ ผ่านการเรียนการสอน การให้คำปรึกษา และการจัดอบรมเชิงปฏิบัติการ “ต้นทุนโรงพยาบาลและแผนธุรกิจสำหรับการบริหารการเงินการคลัง” ซึ่งได้รับความสนใจจากผู้บริหารและบุคลากรด้านการเงินการคลังของโรงพยาบาลทั้งภาครัฐและเอกชนอย่างต่อเนื่อง และกำลังก้าวเข้าสู่การจัดอบรมรุ่นที่ 5 ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2569
ก้าวต่อไปในการพัฒนา
อาจารย์ ดร.อุทุมพร เชื่อว่าคุณค่าของงานวิจัยไม่ได้อยู่ที่จำนวนบทความที่ได้รับการตีพิมพ์ แต่อยู่ที่การนำผลการศึกษาไปใช้ประโยชน์ได้จริง โดยเฉพาะการพัฒนาระบบข้อมูลต้นทุนที่มีความถูกต้อง ทันเวลา และสามารถสนับสนุนการตัดสินใจของผู้บริหารได้อย่างมีประสิทธิภาพ
อีกหนึ่งเป้าหมายสำคัญ คือ การผลักดันให้การจัดทำต้นทุนเป็นส่วนหนึ่งของงานประจำในโรงพยาบาล เพื่อให้ข้อมูลต้นทุนถูกนำมาใช้ในการบริหารจัดการอย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่เฉพาะในงานวิจัยหรือโครงการศึกษาเฉพาะกิจเท่านั้น จะช่วยเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับระบบบริการสุขภาพในระยะยาว
ส่งต่อคุณค่าสู่ “คนหมู่มาก”
หัวใจสำคัญของงานวิจัย คือ การสร้างองค์ความรู้ที่ถูกต้องและสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้จริง การบริหารต้นทุนที่ดีไม่ได้หมายถึงการลดค่าใช้จ่ายจนกระทบต่อคุณภาพบริการ แต่เป็นการใช้ทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจำกัดให้เกิดประโยชน์สูงสุด เพื่อให้ประชาชนยังคงได้รับบริการสุขภาพที่มีคุณภาพอย่างต่อเนื่อง
ตลอดเส้นทางการทำงานที่ผ่านมา ผลงานวิจัยด้าน “ต้นทุนการจัดบริการ” ได้รับการเผยแพร่และนำไปใช้ประโยชน์ทั้งในระดับองค์กรและระดับนโยบาย รวมถึงได้รับการอ้างอิงในวงวิชาการ สะท้อนถึงคุณค่าของงานวิจัยที่เชื่อมโยงระหว่างองค์ความรู้ทางวิชาการกับการพัฒนาระบบสุขภาพ
ด้วยความมุ่งมั่นในการทำงานวิจัย การพัฒนาองค์ความรู้ และการถ่ายทอดประสบการณ์สู่สังคม จึงได้รับการยกย่องด้วยรางวัล “Mahidol University’s Top 100 Researcher 2026” และ “Rising Researcher of the Year 2026 in Health Science” นับเป็นกำลังใจสำคัญในการเดินหน้าสร้างงานวิจัยที่มีคุณค่าและเป็นประโยชน์ต่อระบบสุขภาพและสังคมไทยต่อไป
